Koerselpas.nl

hoofdpagina | even voorstellen | huisje huren | wandelreizen | vlinders | kajakvaren | stamboom | geografie | contact | mijn foto's | links

Vlinders

Vlinders zijn fascinerende dieren met een verbazingwekkende gedaanteverwisseling van ei, rups, pop tot imago; de volwassen vlinder. Bestudering van vlindersoorten vind ik interessant, omdat iedere soort weer zijn eigen specifieke kenmerken en eigenschappen heeft. Er zijn grote verschillen in levensduur, vliegafstanden, overwinteringsstrategie en natuurlijke omgevingsvoorwaarden.

Op deze pagina:

Algemeen Inleiding

Dagvlinders hebben mijn speciale belangstelling. Deze belangstelling heeft ertoe geleid dat ik een aantal jaren geleden begonnen ben om ze te fotograferen. Overigens zonder dat dit tot dusver heeft geleid tot erg professionele foto's.

Sinds 2008 ben ik aktief om waarnemingen van vlinders door te geven via internet. Ik heb gekozen voor de website van waarneming. Het voordeel is dat je niet gebonden bent aan aan de groep (dag)vlinders en libellen, maar dat je via deze site ook waarnemingen van andere dieren en van planten kunt doorgeven. De waarnemingen van (dag)vlinders worden doorgegeven aan de Vlinderstichting en afdelingen van de KNNV, zodat de waarnemingen niet verloren gaan voor verder onderzoek.

Voor mijn waarnemingen ga je naar het volgende adres: http://waarneming.nl/user/profile/22018, voor meer informatie over vlinders naar vlinderstichting.nl of vlindernet.nl.

Vlinders in Lochem

Sinds 2010 woon ik in Lochem (gelderse Achterhoek) en heb ik mij toegelegd op het inventariseren van de vlinderstand in de burgerlijke gemeente Lochem. Ik denk inmiddels een redelijk beeld te hebben van de aktuele vlinderstand in deze gemeente.

Sommige algemeen voorkomende dagvlinders, zoals de Kleine Vuurvlinder en het Icarusblauwtje, zijn in Lochem minder algemeen aan te treffen; het Hooibeestje is hier zelfs betrekkelijk schaars te vinden. Van het Bruine Blauwtje waren de laatste periode weinig waarnemingen bekend, maar deze vlinder heb ik toch op diverse plaatsen aangetroffen. Van de in Nederland zeldzame Kleine IJsvogelvlinder zijn binnen de gemeente Lochem drie vliegplaatsen bekend. Onlangs is daar een nieuwe vierde vlieglocatie op de Gorsselse hei bijgekomen.

Opvallend is het algemeen voorkomen van de "Voorjaarsbode" het Oranjetipje. Dertig jaar geleden was deze vlinder in Lochem veel minder algemeen en ik kan mij uit mijn jeugd niet herinneren er ooit een te hebben gezien. Verder valt op dat de Distelvlinder, na de grote invasie in 2009, in 2010 en 2011 slechts sporadisch de lange reis vanuit noordelijk Afrika naar hier heeft gemaakt. In slechts zeven kilometervierkanten heb ik deze vlindersoort in 2010 aangetroffen.

Interessant zijn ook de waarnemingen van de Eikenpage. Van deze vlindersoort zijn in de gemeente Lochem niet erg veel waarnemingen bekend. Dit kan mogelijk worden veroorzaakt door de leefwijze van de Eikenpage. De vlinder houdt zich voornamelijk op in eikenbomen, waardoor hij bij inventarisaties nog weleens over het hoofd wordt gezien. De vlinders zijn echter ook soms te vinden op Boerenwormkruid, Distel of Koninginnekruid. Goed opletten dus. Zelf ben ik intussen tot 6 waarnemingen gekomen.

Veel vlinders, maar lang niet alle soorten, hebben een grote behoefte aan nectar. De Buddleja ofwel vlinderstruik is wel de meest bekende vlinderlokker in de nederlandse tuinen. Maar ook in het veld zijn bijvoorbeeld in braamstruwelen veel vlindersoorten aan te treffen. Op de heide zijn dat de bloeiende dop- en struikheide. Andere favoriete planten zijn: Pinksterbloem, Distel, Koninginnekruid, Boerenwormkruid en Klaversoorten.

Dagvlinders in de gemeente Lochem

Zwartspriet Dikkopje

Nederlandse naam: Zwartspriet Dikkopje
Wetenschappelijk naam: Thymelicus lineola
Familie: Dikkopjes; Hesperiidae
Ecotoop: ruige bloemrijke graslanden, langs bosranden, op dijken en wegbermen
Waardplanten: diverse grassoorten, waaronder Kropaar, Gladde Witbol, Timoteegras en Kweek
Aantal generaties: een
Vliegtijd: half juni tot en met augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Groot Dikkopje

Nederlandse naam: Groot Dikkopje
Wetenschappelijk naam: Ochlodes faunus
Familie: Dikkopjes; Hesperiidae
Ecotoop: vochtig en matig voedselrijk grasland, vochtige heide, open plekken in vochtige bossen
Waardplanten: diverse grassoorten, zoals Breedbladige Zwenkgrassen en Beemdgrassen, Pijpenstrootje, Witbol en Kweek
Aantal generaties: een
Vliegtijd: juni tot en met augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: mannetje heeft dikke zwarte geurstreep op bovenzijde vleugel

Koninginnenpage

Nederlandse naam : Koninginnenpage
Wetenschappelijk naam: Papilio machaon
Familie: Grote Pages; Papilionidae
Ecotoop: (half)natuurlijke graslanden
Waardplanten: Engelwortel, Venkel, Melkeppe en Wilde Peen
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: begin april tot en met eind september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend
Bijzonderheden: Komt in gunstige zomers (warm) in geheel zuidoost Nederland voor, maar is hier in slechte zomers vrijwel afwezig.

Groot Koolwitje

Nederlandse naam : Groot koolwitje
Wetenschappelijk naam: Pieris brassicae
Familie: Witjes; Pieridae
Ecotoop: (half)natuurlijke graslanden
Waardplanten: Kool, Look-zonder-look, Judaspenning
Aantal generaties: twee of drie
Vliegtijd: eind april tot midden juni en begin juli tot en met eind september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Klein koolwitje

Nederlandse naam : Klein Koolwitje
Wetenschappelijk naam: Pieris rapae
Familie: Witjes; Pieridae
Ecotoop: (half)natuurlijke graslanden
Waardplanten: Kool, Koolzaad, Pinksterbloem, Judaspenning
Aantal generaties: drie of vier
Vliegtijd: midden april tot midden juni en begin juli tot begin oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Klein Geaderd Witje


Nederlandse naam : Klein Geaderd Witje
Wetenschappelijk naam: Pieris napi
Familie: Witjes; Pieridae
Ecotoop: (half)natuurlijke graslanden en moerassen
Waardplanten: Look-zonder-look, Pinksterbloem, Waterkers en Raket
Aantal generaties: twee of drie
Vliegtijd: midden april tot begin juni en begin juli tot en met eind september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Oranjetipje

Nederlandse naam : Oranjetipje
Wetenschappelijk naam: Anthocharis cardamines
Familie: Witjes; Pieridae
Ecotoop: matig vochtige graslanden
Waardplanten: Pinksterbloem, Look-zonder-look, Judaspenning
Aantal generaties: een
Vliegtijd: maart tot en met mei
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: sexueel dimorfisme; mannetje met oranjegekleurde vleugeltippen; bij het vrouwtje ontbreekt de oranje kleur.

Citroenvlinder

Nederlandse naam: Citroenvlinder (soms ook Citroentje)
Wetenschappelijke naam: Gonepteryx rhamni
Familie: Witjes en luzernevlinders; Pieridae
Ecotoop: geen specifieke eisen maar vooral rond houtwallen en struwelen
Waardplanten: Sporkehout en Wegedoorn
Aantal generaties: een
Vliegtijd: juli tot mei met daarin winterpauze van november tot en met januari
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Eikenpage

Nederlandse naam: Eikenpage
Wetenschappelijk naam: Quercusia quercus
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: Eikenbossen, groepje Eikenbomen, Eikenstruweel in duinen of heidevelden
Waardplanten: Eik
Aantal generaties: een
Vliegtijd: eind juni tot begin september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend

Groentje

Nederlandse naam: Groentje
Wetenschappelijk naam: Callophrys rubi
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: schrale graslanden, heiden en bosgebieden
Waardplanten: Braam, Bosbes, Dopheide, Struikheide en Sporkehout
Aantal generaties: een
Vliegtijd: april tot en met juli
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend

Kleine Vuurvlinder

Nederlandse naam: Kleine Vuurvlinder
Wetenschappelijke naam: Lycaena phlaeas
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: graslanden en heide
Waardplanten: Schapenzuring en Veldzuring
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: maart tot en met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Boomblauwtje

Nederlandse naam : Boomblauwtje
Wetenschappelijk naam: Celastrina argiolus
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders, en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: struwelen in bossen, tuinen, parken en vochtige heidevelden
Waardplanten: Sporkehout, Wegedoorn, Klimop, Struikhei en Hulst
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: april tot begin juni en eind juni tot met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: De vleugels van mannetjes zijn aan de bovenzijde geheel blauw, terwijl de vrouwtjes een brede zwarte band langs de vleugels hebben

Heideblauwtje



Nederlandse naam: Heideblauwtje
Wetenschappelijke naam: Plebeius argus
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: vochtige heide
Waardplanten: voornamelijk gewone Dophei soms later ook Struikhei
Aantal generaties: een
Vliegtijd: juni tot augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar

Bruin Blauwtje



Nederlandse naam: Bruin Blauwtje
Wetenschappelijke naam: Aricia agestis
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: natuurlijke graslanden met open, droge en warme plekken, pioniersvegetaties
Waardplanten: Reigersbek en Zonneroosje
Aantal generaties: twee tot drie
Vliegtijd: eind mei tot midden juni en van begin juli tot midden september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar
Bijzonderheden: kleine vlinder maar gemakkelijk te verwarren met het vrouwtje van het Icarusblauwtje

Icarusblauwtje



Nederlandse naam: Icarusblauwtje
Wetenschappelijke naam: Polyommatus icarus
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: natuurlijke graslanden, schrale wegbermen en langs dijken
Waardplanten: Rolklaver
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: begin mei tot eind juni en eind juli tot eind augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: mannetjes zijn lichtblauw, vrouwtje varieren van bruin tot bruin met blauwe bestuiving tot paarsblauw

Kleine IJsvogelvlinder

Nederlandse naam: Kleine IJsvogelvlinder
Wetenschappelijke naam: Limenitis camilla
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: open plekken in bossen met kamperfoelie in halfschaduw
Waardplanten: Wilde en Rode Kamperfoelie
Aantal generaties: een
Vliegtijd: midden juni tot begin augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar

Dagpauwoog

Nederlandse naam: Dagpauwoog
Wetenschappelijke naam: Inachis io
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: tuinen, bosranden en kruidenrijke bermen
Waardplanten: Grote Brandnetel
Aantal generaties: een
Vliegtijd: maart tot oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Distelvlinder

Nederlandse naam: Distelvlinder
Wetenschappelijke naam: Vanessa cardui
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: geen specifieke eisen maar vooral in tuinen
Waardplanten: voornamelijk Distel maar ook Grote Brandnetel
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: april tot begin september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: trekvlinder vanuit Noord-Afrika

Atalanta

Nederlandse naam: Atalanta (soms ook Admiraalvlinder)
Wetenschappelijke naam: Vanessa atalanta
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: geen specifieke eisen maar vooral in tuinen
Waardplanten: Grote Brandnetel en Kleine Brandnetel
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: mei tot oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: trekvlinder vanuit Zuid-Europa

Kleine Vos

Nederlandse naam: Kleine Vos
Wetenschappelijke naam: Aglais urticae
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: alle, maar vooral tuinen
Waardplanten: Grote Brandnetel
Aantal generaties: een
Vliegtijd: eind februari tot en met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Gehakkelde Aurelia

Nederlandse naam: Gehakkelde Aurelia
Wetenschappelijke naam: Polygonia c-album
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: bosranden, heggen, houtwallen, maar ook in tuinen
Waardplanten: Grote Brandnetel, Ribes, Iep en Hop
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: maart tot en met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Landkaartje



Nederlandse naam: Landkaartje
Wetenschappelijke naam: Araschnia levana
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: vochtige ruigten, heggen, houtwallen, bosranden maar ook in tuinen
Waardplanten: Grote Brandnetel
Aantal generaties: twee
Vliegtijd: midden april tot midden september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend
Bijzonderheden: Seizoensdimorfisme d.w.z. twee verschijningsvormen; voorjaarsvorm is overwegend oranjebruin; zomervorm is zwart met witte band

Bruin Zandoogje

Nederlandse naam : Bruin Zandoogje
Wetenschappelijk naam: Maniola jurtina
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: ruige graslanden, wegbermen en braakliggende terrein
Waardplanten: diverse grassoorten, zoals Gewoon Struisgras, Kweek, Kropaar, Gewoon Reukgras en Rood Zwenkgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: begin juni tot midden september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Koevinkje



Nederlandse naam: Koevinkje
Wetenschappelijke naam: Aphantopus hyperantus
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: randen van beweide halfnatuurlijke graslanden grenzend aan struweel of bos
Waardplanten: diverse grassoorten, zoals Pijpenstrootje en Veldbeemdgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: eind juni tot eind augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Hooibeestje


Nederlandse naam: Hooibeestje
Wetenschappelijke naam: Coenonympha pamphilus
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: (half)natuurlijke korte graslanden, heiden
Waardplanten: diverse smalbladige grassoorten, zoals Schapegras en Rood Zwenkgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: midden mei tot begin oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Bont Zandoogje



Nederlandse naam : Bont Zandoogje
Wetenschappelijk naam: Pararge aegeria
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: randen van gemengde bossen en naaldbossen, maar ook parken
Waardplanten: diverse grassen, zoals Kweek, Kropaar, Witbol, Pijpenstrootje en Reuzenzwenkgras
Aantal generaties: twee tot drie
Vliegtijd: februari tot en met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Argusvlinder

Nederlandse naam : Argusvlinder
Wetenschappelijk naam: Lasiommata megera
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: graslanden, slootkanten, wegbermen en bosranden
Waardplanten: kropaar, ruwe smele, rood zwenkgras, kweek en beemdgras
Aantal generaties: twee (soms drie)
Vliegtijd: april tot en met oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: algemeen voorkomend

Verantwoording

In de jaren 2010 en 2011 heb ik mij toegelegd op het inventariseren van de vlinderstand in de burgerlijke gemeente Lochem. Naast de stad Lochem behoren ook de dorpen Almen, Barchem, Eefde, Epse, Gorssel, Harfsen en Laren tot deze gemeente. De gemeente Lochem is 215 vierkante kilometer groot.

In deze twee jaar heb ik bijna 5.000 waarnemingen gedaan en daarbij 26 soorten dagvlinders waargenomen. Daarmee denk ik een redelijk beeld te hebben van de aktuele vlinderstand in deze gemeente.

Om tot een beter inzicht in de geïnventariseerde gegevens te komen wordt het gebied van de gemeente Lochem ingedeeld in kilometervierkanten, overeenkomstig het stelsel van de nederlandse Rijksdriehoeksmeting. Omdat de gemeentegrens niet identiek met deze vierkanten verloopt heb ik soms een gedeelte aan de aanliggende gemeente meegenomen in het onderzoek. Op deze wijze heb ik 250 kilometervierkanten voor deze inventarisatie gedefinieerd.

In 212 van deze vierkanten heb ik vlinders waargenomen, wat neer komt op een volledigheidspercentage van 84,8 %. Van 38 kilometervierkanten zijn dus geen waarnemingen. Deze kilometer vierkanten zijn echter wel over het gehele gebied verspreid, waardoor er toch sprake is van een evenwichtige inventarisatie.

Voor de vervaardiging van de verspreidingskaartjes van de waargenomen vlindersoorten heb ik de gegevens geaggregeerd naar vierkanten van 4 vierkante kilometer. Zo ontstaan er voor het gebied van de gemeente Lochem 66 vierkanten, waar binnen steeds waarnemingen zijn verzameld.

Om een indruk te krijgen van de kwaliteit van de inventarisatie heb ik op dit niveau (4vierkantekilometer) een volledigheidstoets toegepast naar voorbeeld van de toets beschreven in "Vlinders in het Nederlandse Landschap, 1987-1992". Deze toets is erop gebaseerd, dat een blok goed is geïventariseerd als er zowel voldoende "plaatsgebonden" als voldoende "niet plaatsgebonden" vlindersoorten zijn waargenomen.

In mijn inventarisatie heb ik ter referentie de volgende zes soorten als "niet plaatsgebonden" aangemerkt: Klein Geaderd Witje, Kleine Vos, Citroenvlinder, Klein Koolwitje, Dagpauwoog en Atalanta. Ter referentie van de "plaatsgebonden" soorten heb ik gekozen de volgende zes soorten: Oranjetipje, Bont Zandoogje, Groot Dikkopje, Bruin Zandoogje, Koevinkje en het Landkaartje.

inventarisatie niet plaatsge bonden soorten
intensiteit geen 1 of 2 3 of 4 5 of 6
geen niet onvoldoende matig redelijk
1 of 2 onvoldoende matig redelijk goed
3 of 4 matig redelijk goed
5 of 6 redelijk goed goed goed
plaatsgebonden
soorten


Op basis van bovenvermelde criteriummatrix zijn slechts 6 blokken (= 9,1 %) matig onderzocht, 7 blokken (= 10,6 %) krijgen de kwalificatie redelijk onderzocht, terwijl de overige 53 blokken (80,3 %) goed zijn onderzocht.

Resultaten

Het Klein Geaderd Witje is een zeer algemene standvlinder, die in geheel Nederland voorkomt. In de gemeente Lochem heb ik deze vlinder het meest waargenomen.

In het verspreidingskaartje is te zien dat er in bijna alle hokken waarnemingen van deze soort zijn gedaan. De vlinder is hier dan ook zeer algemeen. In een drietal hokken ontbreken waarnemingen, mogelijk als gevolg van een minder uitvoerige inventarisatie ter plaatse.


Het Kleine Vos is een zeer algemene standvlinder, die in geheel Nederland voorkomt en ook veel in tuinen gezien wordt. De vlinder overwintert op een koele en donkere plaats. Soms laten de eerste vlinders zich op een zonnige dag in februari al weer zien.

In het verspreidingskaartje is te zien dat er in bijna alle hokken waarnemingen van deze soort zijn gedaan. De vlinder is in Lochem dan ook zeer algemeen. Dat in een aantal hokken waarnemingen ontbreken is mogelijk het gevolg van een minder uitvoerige inventarisatie, maar het is echter ook denkbaar dat de soort er in minder grote dichtheden voorkomt.


De Citroenvlinder is eveneens een zeer algemene standvlinder, die in geheel Nederland voorkomt. De vlinder overwintert als imago. Vroeg in het voorjaar kun je op zonnige dagen de citroengele vlinder al zien fladderen. Het bleekgele of soms bijna witte vrouwtje verschijnt wat later. De vlinder rust altijd met opgeklapte vleugels. De wetenschappelijke naam van deze vlinder is Gonepteryx (rhamni), vanwege de opvallende vleugelpunten aan voor- en achtervleugel.

In het verspreidingskaartje is te zien dat er in bijna alle hokken waarnemingen van deze soort zijn gedaan. De vlinder is vooral te vinden op zonnige plaatsen in het bos en langs bosranden, struwelen en houtwallen. Deze vlinder is minder of niet waargenomen in de uiterwaarden langs de IJssel en in het open agrarische gebied in het oosten van de gemeente.

Samenvattende tabel

In onderstaande lijst staan de vlindersoorten, die ik in 2010 en 2011 in de gemeente Lochem heb waargenomen. In de tweede kolom staat het aantal kilometervierkanten, waarin ik de soort heb gezien en in de derde kolom staat het percentage van het gebied van de gemeente Lochem, waarin ik ze heb waargenomen. In de vierde kolom het aantal waarnemingen in vier vierkantekilometerblokken en in de vijfde kolom welk percentage dit uitmaakt van de gehele gemeente.

Naam vlindersoort Aantal Percentage Aantal Percentage
Klein Geaderd Witje 134 53,7 % 63 95,5 %
Kleine Vos 117 46,8 % 59 89,4 %
Citroenvlinder 107 42,8 % 55 83,3 %
Bont Zandoogje 76 30,4 % 52 78,8 %
Klein Koolwitje 99 39,6 % 50 75,8 %
Oranjetipje 95 38,6 % 47 71,2 %
Dagpauwoog 83 33,2 % 47 71,2 %
Koevinkje 82 32,8 % 45 68,2 %
Groot Dikkopje 67 26,8 % 45 68,2 %
Bruin Zandoogje 67 26,8 % 44 66,7 %
Atalanta 63 25,2 % 39 59,1 %
Kleine Vuurvlinder 60 24,0 % 39 59,1 %
Landkaartje 54 21,6 % 37 56,1 %
Gehakkelde Aurelia 47 18,8 % 36 54,6 %
Icarusblauwtje 48 19,2 % 32 48,5%
Boomblauwtje 45 18,0 % 28 42,4 %
Zwartsprietdikkopje 41 16,4 % 26 39,4 %
Groot Koolwitje 24 9,6 % 21 31,8 %
Hooibeestje 34 13,6 % 18 27,3 %
Bruin Blauwtje 21 8,4 % 18 27,3 %
Distelvlinder 12 3,6 % 12 18,2 %
Eikenpage 6 1,5 % 6 9,1 %
Kleine IJsvogelvlinder 5 2,0 % 3 4,5 %
Groentje 3 1,2 % 2 3,0 %
Heideblauwtje 3 1,2 % 2 3,0 %
Koninginnepage 2 0,8 % 2 3,0 %

Hooibeestje in de noordelijke Achterhoek

Het Hooibeestje is een zeer algemene standvlinder, die in geheel Nederland voorkomt. Ook binnen Europa kan hij, met uitzondering van noord-Scandinavë, overal worden gezien. Hij kan vooral worden aangetroffen in schrale gevarieerde graslanden. Dit kunnen ook wegbermen, overhoekjes, bosweiden, heischrale graslanden, onderhoudspaden en (spoor)dijken zijn.

Het Hooibeestje behoort tot de familie van de aurelia's. Er zijn nog drie verwante soorten, waarvan alleen het Veenhooibeestje nog op enkele plaatsen in Drenthe voorkomt. De nederlandse naam Hooibeestje zou duiden op het feit dat het veschijnen van de eerste vlinders in mei samenvalt met de eerste keer maaien van het gras met het oogmerk om dit te hooien.

De vlinder is gemakkelijk te herkennen en kan in Nederland bij afwezigheid van andere soorten Hooibeestjes nauwelijk verward worden met andere vlindersoorten. De bovenkant van de vlinder is oranje met twee kleine oogjes. Het exemplaar op de foto is gevangen in een spinnenweb. Levende exemplaren krijg je nooit op deze wijze te zien, omdat ze altijd met opgeklapte vleugels rusten.

Het Hooibeestje kwam vroeger algemeen en in grote aantallen voor in gras- en hooilanden. Uit gesprekken met plaatselijke boeren is mij gebleken, dat dit ook in de noordelijke Achterhoek het geval was. Omstreeks 1991 is deze vlindersoort sterk geminimaliseerd tot slechts enkele procenten van de oorspronkelijk omvang. Sindsdien is er weliswaar sprake van herstel, maar is dit hestel voor de noordelijke Achterhoek nog erg aarzelend

Uit het overzicht van F.Bos e.a. (De dagvlinders van Nederland) blijkt dat de soort tot 2003 in grote delen van de noordelijke Achterhoek afwezig is.

Natuurkansen in de gemeente Lochem

Het bestuur van de gemeente Lochem heeft een lijvig rapport "Natuurkansen" laten opstellen. Wat er in dit rapport over de dagvlinders staat geschreven vind ik kwalitatief ver onder de maat. Ik mag hopen dat andere delen van dit rapport, die ik niet goed kan beoordelen vanwege mijn beperkte kennis op die gebieden, wel aan de daaraan te stellen kwaliteitsnorm voldoen.

In het rapport zijn twee overzicht opgenomen met betrekking tot het voorkomen en de verspreiding van twee groepen dagvlinders; een overzicht van de dagvlinders van graslanden en heiden en een overzicht van de dagvlinders van de bossen en struwelen. Op grond van dezelfde systematiek heb ik twee vergelijkbare overzichten gemaakt van mijn waarnemingen in de gemeente lochem over het jaar 2010, later nog aangevuld met waarnemingen uit 2011.

Voor het overzicht van de dagvlinders van de gras- en hooilanden (heidevlinders komen in de gemeente Lochem niet in graslandgebieden voor maar zijn juist ook gerelateerd aan bosrijke gebieden) heb ik de waarnemingen van een aantal specifieke soorten dagvlinders van de gras- en hooilanden geselecteerd. Mijn selectie bestaat uit de volgende zes dagvlindersoorten; Icarusblauwtje, Bruin Blauwtje, Hooibeestje, Kleine Vuurvlinder, Zwartspriet Dikkopje en Koninginnepage. Het Grote Dikkopje heb ik buiten beschouwing gelaten, omdat deze minder specifiek gebonden is aan graslanden en ook in de nabijheid van struwelen voorkomt.

In de 14 donkerste vierkanten van het overzicht van de gemeente Lochem heb ik 4 of 5 specifieke grasland vlindersoorten aangetroffen. In 18 vierkanten 3 soorten en in 16 lichtbruine vierkanten 2 verschillende grasland vlindersoorten. In de 39 gele vierkanten 1 soort, terwijl in de grijze vierkanten wel dagvlinders zijn waargenomen, maar niet die specifieke soorten van de gras- en hooilanden.

Als je goed naar het overzicht kijkt, zie je een herkenbare structuur. Duidelijk is als een donkere band de loop van het Twentekanaal te herkennen. De loop van de Berkel van Lochem richting Borculo is eveneens duidelijk zichtbaar. Dit is ook het geval voor de Berkel tussen Almen en Warnsveld, de Schipbeek op de noordgrens van de gemeente en de uiterwaarden van de IJssel in het westen. In het zuidoosten van de gemeente Lochem bevinden zich twee natuurgebieden, Stelkampsveld (Beekvliet) en Hagenbeek, die waar relatief veel dagvlinders van de gras- en hooilanden zijn aangetroffen.

Voor het overzicht van de dagvlinders van de bossen en struwelen (waaraan ik tevens de heidevlindersoorten heb toegevoegd) heb de de waarnemingen van de volgende zeven soorten geselecteerd; Gehakkelde Aurelia, Landkaartje, Boomblauwtje, Eikenpage, Kleine IJsvogelvlinder, Heideblauwtje en Groentje. Het Oranjetipje heb ik buiten beschouwing gelaten, omdat deze ook veelvuldig aan de randen van gras- en hooilanden kan worden waargenomen en derhalve ook als graslandsoort kan worden aangemerkt.

In de 4 donkerste groene vierkanten van het overzicht heb ik 4 of 5 specifieke vlindersoorten van bossen en heide aangetroffen. In de 19 wat lichter groene vierkanten 3 soorten en in 19 vierkanten 2 verschillende soorten. in de 35 licht groene vierkanten telkens 1 soort. In de grijze vierkanten zijn wel vlinders waargenomen, maar geen enkele van de specifieke bos- en heidesoorten.

Drie natuurgebieden komen sterk naar voren, namelijk de Gorsselse Heide (Groentje en Heideblauwtje), het Kienveen met de aansluiting naar het Groote Veld (Groentje, Heideblauwtje, Kleine IJsvogelvlinder en Eikenpage) en het Stelkampsveld (Eikenpage, Kleine IJsvogelvlinder). Opvallend is verder dat de landgoederen Ampsen en Verwolde juist niet als vlinderrijk voor de specifieke bos- en heidevlinders naar voren komen, hoewel hier wel degelijk waarnemingen (van andere soorten) zijn gedaan.

Overige Dagvlinders in Nederland

Aardbeivlinder

Nederlandse naam : Aardbeivlinder of ook Aardbeidikkopje
Wetenschappelijk naam: Pyrgus malvae
Familie: Dikkopjes; Hesperiidae
Ecotoop: droge graslanden, heiden, zeeduinen of vochtige graslanden en moerassen
Waardplanten: Dauwbraam, Bosaardei en Tormentil
Aantal generaties: een
Vliegtijd: april tot en met juni
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie bedreigd

Bont Dikkopje

Nederlandse naam: Bont Dikkopje
Wetenschappelijk naam: Carterocephalus palaemon
Familie: Dikkopjes; Hesperiidae
Ecotoop: vochtige graslanden, langs bosranden en open plekken in vochtige bossen
Waardplanten: Pijpenstrootje en Hennegras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: half mei tot half juni
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie bedreigd

Kommavlinder

Nederlandse naam: Kommavlinder of Kommadikkopje
Wetenschappelijk naam: Hesperia comma
Familie: Dikkopjes; Hesperiidae
Ecotoop: schrale natuurlijke graslanden en heidegebieden met kale grond
Waardplanten: diverse grassoorten, waaronder Schapegras en Buntgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: begin juli tot en met eind september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar

Bruine Eikenpage

Nederlandse naam: Bruine Eikenpage
Wetenschappelijk naam: Callophrys rubi
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Ecotoop: Eikenstruweel waarin braamstruweel voorkomt
Waardplanten: Eik
Aantal generaties: een
Vliegtijd: begin juni tot midden augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar

Duinparelmoervlinder

Nederlandse naam: Duinparelmoervlinder
Wetenschappelijke naam: Fabriciana niobe
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: droge schrale duingraslanden
Waardplanten: Duinviooltje en Hondsviooltje
Aantal generaties: een
Vliegtijd: midden juni tot midden augustus
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie bedreigd

Kleine Parelmoervlinder

Nederlandse naam: Kleine Parelmoervlinder
Wetenschappelijke naam: Issoria lathonia
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: schrale duingraslanden; zandgronden op de Veluwe
Waardplanten: Duinviooltje, Driekleurig viooltje en Akkerviooltje
Aantal generaties: drie elkaar overlappende
Vliegtijd: begin april tot en met begin oktober
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie kwetsbaar

Zilveren Maan

Nederlandse naam: Zilveren Maan
Wetenschappelijk naam: Boloria selene; ondergeslacht: Clossiana
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Ecotoop: schrale gras- en hooilanden
Waardplanten: Moerasviooltje, Hondsviooltje en Duinviooltje
Aantal generaties: een; soms gedeeltelijke tweede
Vliegtijd: mei tot en met september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: zeldzaam voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie bedreigd

Heivlinder

Nederlandse naam : Heivlinder
Wetenschappelijk naam: Hipparchia semele
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: droge schrale graslanden en gevarieerde heidevelden met open plekken
Waardplanten: diverse grassoorten, zoals Zandstruisgras, Buntgras, Schapengras, Helm en Rood Zwenkgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: begin juli tot midden september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend
Bijzonderheden: staat in Nederland op de Rode Lijst met de indicatie gevoelig

Oranje Zandoogje



Nederlandse naam: Oranje Zandoogje
Wetenschappelijke naam: Pyronia tithonus
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Ecotoop: ruige graslanden, met bosranden en houtwallen
Waardplanten: diverse grassoorten, zoals Gewoon Struisgras, Kropaar, Timoteegras, Veldbeemdgras en Rood Zwenkgras
Aantal generaties: een
Vliegtijd: begin juli tot begin september
Zeldzaamheidsklasse Nederland: vrij algemeen voorkomend

Overige Dagvlinders in het buitenland

Apollovlinder

Nederlandse naam : Apollovlinder
Wetenschappelijk naam: Parnassius apollo
Familie: Grote Pages; Papilionidae
Foto's gemaakt op Åland in Finland

Zwarte Apollovlinder

Nederlandse naam : Zwarte Apollovlinder
Wetenschappelijk naam: Parnassius mnemosyne
Familie: Grote Pages; Papilionidae
Foto's gemaakt op Åland in Finland

Morgenrood

Nederlandse naam : Morgenrood
Wetenschappelijk naam: Lycaena virgaureae
Familie: Kleine Pages, Vuurvlinders en Blauwtjes; Lycaenidae
Foto gemaakt in Italie

Kleine Weerschijnvlinder

Nederlandse naam : Kleine Weerschijnvlinder
Wetenschappelijk naam: Apatura ilia
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Foto gemaakt in Polen

Grote IJsvogelvlinder

Nederlandse naam : Grote IJsvogelvlinder
Wetenschappelijk naam: Limenitis populi
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Foto gemaakt in Finland

Keizersmantel

Nederlandse naam : Keizersmantel
Wetenschappelijk naam: Argynnis paphia
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Bijzonderheden: mannetjes zijn roodbruin en hebben drie strepen op de voorvleugel; de vrouwtjes hebben een geelbruine kleur en de drie strepen op de voorvleugel ontbreken
Foto mannetje gemaakt in Estland
Foto vrouwtje gemaakt in Cuneo, Noord-Italië

Spireaparelmoervlinder

Nederlandse naam : Spireaparelmoervlinder
Wetenschappelijk naam: Brenthis ino
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Foto's gemaakt op Åland in Finland

Ringoogparelmoervlinder

Nederlandse naam : Ringoogparelmoervlinder
Wetenschappelijk naam: Boloria eunomia
Familie: Vossen, parelmoervlinders en weerschijnvlinders; Nymphalidae
Foto gemaakt op Åland in Finland

Dambordje

Nederlandse naam : Dambordje
Wetenschappelijk naam: Melanargia galathea
Familie: Zandoogjes en Erebia's; Satyrinae
Foto gemaakt in Frankrijk